Birle?mi? Milletler Yerli Halklar Haklar? Bildirgesi\’n?n K?r?m Tatar T?rk?esine terc?mesi

Post navigation

Birle?mi? Milletler Yerli Halklar Haklar? Bildirgesi\’n?n K?r?m Tatar T?rk?esine terc?mesi

Ba? Assambleya

Altm?? birinci sessiya
Kün tertibini? 68-ci maddesi
Ba? Assambleyan?? ç?qar?an qarar?
[esas komitetlerge teslim etüvsiz (A/61/L.67 ve Add.1)]

61/295. Birle?ken Milletler Te?kilât?n?? temel halqlarn?? haq-huquqlar? haqq?nda beyannamesi

Ba? Assambleya,

Birle?mi? Milletler Yerli Halklar Haklar? Bildirgesi'n?n K?r?m Tatar Türkçesine tercümesi ?nsan haq-huquqlar? Ke?e?i’ni? temel halqlarn?? haq-huquqlar? haqq?nda Birle?ken Milletler Te?kilât? Beyannamesini? metnini qabul etken 29 ?yün 2006 tarihl? 1/2 qarar?nda (1) yer al?an Ke?e?’ni? tevsiyesini diqqatqa alaraq,

?leride Beyanname husus?nda aq?l tan??maq maqsad?nen on?? baq?lmas?n? ve on?? haqq?nda qarar qabul etilmesini so?ra?a b?raq?p, Ba? Assambleya’ni? 61-ci sessiyas? bitmezden evvel bu protseduralarn?? bitirilmesi qararla?t?r?l?an 20 Dekabr 2006 tarihl? 61/178 qarar?n? delil olaraq köstererek,

??bu qararn?? ilâvesinde yer al?an temel halqlarn?? haq-huquqlar? husus?ndaki Birle?ken Milletler Te?kilât?n?? Beyannamesini qabul ete.

107-ci umumiy topla?uv,
13 Sentâbr 2007

 

?lâve
Birle?ken Milletler Te?kilât?n?? temel halqlarn?? haq-huquqlar? haqq?nda beyannamesi
Ba? Assambleya,

Birle?ken Milletler Te?kilât? Nizamnamesini? printsip ve maqsatlar?na ve devletni? Nizamname mucibi üstüne al?an mecburiyetlerini gö?ülli olaraq yerine ketirmek mecburiyetinde olmas? printsipine köre hareket eterek,

Temel halqlarn?? ba?qa halqlar?a nisbeten musaviy olmalar?na ve ayn? vaq?tta bütün halqlarn?? bir-birinden farql? olma?a, bu özlerini? özgün s?fat?nda tan?lma?a ve say?lma?a haqq?n? tasdiq eterek,

Bun??nen birge bütün halqlarn?? medeniyeti ve medeniy zenginliklerine öz hissesini qo?qanlar?n? ve insanl?qn?? umumiy miras?n? meydan?a ketirgenlerini tasdiq eterek,

Milliy alâmetke, ?rq, din, etnik ve medeniy farql?l???na köre bir halqlarn? ve insanlarn? ba?qalar?ndan üstün tutqan, ya da bu üstünlikni tasdiq etken çe?it doktrinalarn??, siyasetler ve tatbiqatlarn?? mahiyetince ?rqç?, ilim baq?m?ndan esass?z, huquq baq?m?ndan keçersiz, ahlâqça ay?p, içtimaiy baq?mdan adaletsiz ol?anlar?n? tasdiq eterek,

Temel halqlarn?? öz haq-huquqlar?ndan faydalan?anda her türlü diskriminatsiyadan qorçalanmas? kerekligini tasdiq eterek,

Temel halqlarn?? mustemleke hal?na ketirilgenleri, topraqtan, tabiiy zenginliklerden mahrum etilgenleri neticesinde öz menfaatlar? ve ihtiyaclar? mucibi inki?af etmek haqq?ndan faydalanalma?anlar? içün tarihiy adaletsizliklerni? qurbanlar? ol?anlar?na tasalanaraq,

Temel halqlarn?? siyasiy, iqtisadiy ve içtimaiy qurul??lar?na, medeniyetine, diniy anânelerine, tarih? ve felsefesine esaslan?an huquqlar?n??, bilhassa olarn?? öz topraqlar?na, ülkelerine ve tabiiy zenginliklerine nisbeten ayr?lmaz haq-huquqlar?n?? hürmet etilmesi ve ra?betlendirilmesi zaruretini qabul eterek,

Devletlernen yap?l?an muqavelelerde, uzla?malarda ve ba?qa konstruktiv muqavelelerde qayd etilgen temel halqlar haq-huquqlar?n?? hürmet etilmesi ve ra?betlendirilmesi kerekligini qabul eterek,

Temel halqlarn?? ne yerde olmas?n, özlerine nisbeten diskriminatsiya ve zulumn?? her türlü ?ekillerine so? bermek maqsad?nen siyasiy, iqtisadiy ve medeniy inki?aflar? o?runda öz küçlerini birle?tirgenlerini büyük memnüniyetnen qayd eterek,

Temel halqlar taraf?ndan olarn?? özlerinen, topraqlar?nen, ülkelerinen, tabiiy bayl?qlar?nen ba?l? vaqialarn? kontrol etüvleri olarn?? institutlar?n??, medeniyet ve anânelerini? saqlanmas? ve ilerilemesine, hem de olarn?? özlerini? menfaatlar? ve ihtiyaclar? mucibi inki?af etmelerine çal??aca??na emin olaraq,

Temel halqlarn?? bilgilerini, medeniyetlerini ve anâneviy tatbiqatlar?n? hürmet etüvni? muntazam ve adaletli inki?afqa ve tabiatn?? keregince qorçalan?lmas?na çal??aca??n? qabul eterek,

Temel halqlar ya?a?an toplul?qlarn?? ve ülkelerni? silâhs?zland?r?lmas?n?? t?nçl?qqa, iqtisadiy ve içtimaiy teraqqiyatqa, dünyadaki milletlerni? ve halqlarn?? bir-birini a?lav ve özara dostluq munasebetlerini? inki?af?na qo?qan hissesini qayd eterek,

Temel halqlar?a mensüp qorantalarn?? ve toplul?qlarn?? öz balalar?n? bala haq-huquqlar? mucibi terbiyelemeleri, ögretmeleri ve olarn?? seadetleri içün birlikte mesüliyet ta?uv haqlar?n? qabul eterek,

Devletler ve temel halqlar aras?nda yap?l?an muqavelelerde, uzla?malarda ve ba?qa konstruktiv muqavelelerde pekitilgen huquqlarn?? baz? hallarda alemni? qay??ruv?na lây?q ol?p, on?? mesüliyet obyekti s?fat?nda halqara harakter ta???anlar?n? hesapqa alaraq,

Muqavelelern??, uzla?uvlarn?? ve ba?qa konstruktiv muqaveleler ve munasebetlerni? temel halqlarnen olar ya?a?an devletler aras?nda daa qaviy ortaql?qn?? inki?af?na h?zmet etkenini hesapqa alaraq,

Birle?ken Milletler Te?kilât? Nizamnamesi, ?qtisadiy, içtimaiy ve medeniy huquqlar haqq?nda halqara pakt (2) ve siyasiy ve vatanda?l?q huquqlar? haqq?nda halqara pakt (2), hem de Viyana beyannamesi ve Hareket etüv programmas? (3) bütün halqlarn?? öz muqadderat?n? özleri çezüv huquq?n?? esasland?r?c? ehemmiyetini tasd?qlaylar ve bun?? esas?nda o halqlar özlerini? siyasiy statuslar?n? belgiley bilgenlerini ve özlerini? iqtisadiy, içtimaiy ve medeniy inki?aflar?n? serbest surette ömürge keçire bilgenlerini qayd eterek,

Mezkur Beyannameni? hiç bir maddesi her hangi bir halqn?? halqara huquq mucibi öz muqadderat?n? özleri çezmek huquq?n? red etüv içün qullan?lamayca??n? hat?rlataraq,

Temel halqlarn?? mezkur Beyanname mucibi haq-huquqlar?n? tan?ma?a, devlet ve temel halqlar aras?nda adalet, demokratiya, insan huquq?na say??, diskriminatsiyas?zl?q ve namusl?l?q printsiplerine esaslan?an emekda?l?q munasebetlerini? inki?af?na yard?m etecegine emin olaraq,

Devletlerni halqara muqaveleler boyunca temel halqlar?a nisbeten öz mecburiyetlerini, cümleden insan haq-huquqlar? husus?ndaki muqavelelerni effektiv surette yerine ketirmelerini icap ettirerek,

Birle?ken Milletler Te?kilât?’n?? temel halqlarn?? haq-huquqlar?n? te?viq etüv ve qorçalavda muhim ve izçen rol oynama?a mecbur olmas?n? ur?ulayaraq,

??bu Beyanname temel halqlarn?? haq-huquqlar? ve serbestliklerini tanuv, ra?betlendirüv ve qorçalav içün ve Birle?ken Milletler Te?kilât? sistemas?n?? bu saha?a ait faaliyetini? inki?af? içün daha bir muhim ad?m ol?an?n? tahmin eterek,

Temel halqlar?a mensüp insanlarn?? devletler huquq?nda tan?l?an her hangi bir insan haqq?ndan hiç bir türlü diskriminatsiya?a o?rat?lmay?p faydalana bilmelerini, ve temel halqlarn?? olarn?? keçinmeleri, eyihall?l??? ve her tarafl? inki?aflar? içün old?qça kerekli ol?an kollektiv haq-huquqlar?na sahip olmalar?n? qabul eterek ve tasdiqlayaraq,

Temel halqlarn?? vaziyeti çe?itli bölgelerde ve memleketlerde farql? ol?an?ndan ötrü regional ve milliy hususiyetlerini? ve çe?itli tarihiy, medeniy anânelerini? diqqatqa al?nmas? kerekligini qabul eterek,

Birle?ken Milletler Te?kilât?n?? temel halqlar haq-huquqlar? husus?nda i?bu Beyannamesini ortaql?q ve qar??l?ql? say?? ruhunda kütülmesi zarur ol?an bir etalon s?fat?nda tantanal? surette beyan ete:

1-ci madde

Temel halqlar Birle?ken Milletler Te?kilât?n?? Nizamnamesinde, ?nsan haq-huquqlar? boyunca umumiy beyannamede (4) ve halqara huquqn?? insan haq-huquqlar?na dair qararlar?nda qabul etilgen insann?? bütün haq-huquqlar?ndan ve esas serbestliklerinden kollektiv ve individual ?ekilde faydalana bileler.

2-ci madde
Temel halqlar?a mensüp ?ahslar ve temel halqlarn?? özleri ba?qa halqlarnen ve ?ahslarnen te? haql? ve hür olmaq, öz haq-huquqlar?ndan faydalanuv ceryan?nda diskriminatsiyan?? her çe?itinden, bilhassa olarn?? temel asl? ve özgünliginden sebep yüz bergen diskriminatsiyadan serbest olmaq huquq?na maliktirler.

3-ci madde
Temel halqlar öz muqadderat?n? özleri çezüv huquq?na sahiptirler. Olar bu huquqqa esaslanaraq özlerini? siyasiy status?n? belgiley bileler ve özlerini? iqtisadiy, içtimaiy ve medeniy inki?af?n? kerçekle?tire bileler.

4-ci madde
Temel halqlar öz muqadderat?n? özleri çezüv huquq?n? kerçekle?tirir ekenler, olarn?? içki ve mahalliy meselelerini ve muhtar vazifelerini finansirlev vastalar? ve yollar?na dair meselelerni çezüv yol?nda mustaqillik ya da öz-özüni idare etüv huquq?na sahiptirler.

5-ci madde
Temel halqlar devletni? siyasiy, iqtisadiy, içtimaiy hayat?nda i?tirak etüv huquq?n? kerçekle?tirmek istegenleri taqdirde bu huquqn? kerçekle?tire bileler ve ayn? vaq?tta olar özlerini? siyasiy, iqtisadiy, içtimaiy ve medeniy institutlar?n? saqlamaq ve pekitmek huquq?na maliktirler.

6-c? madde
Temel halqqa mensüp her bir insann?? vatanda?l?qqa haqq? bard?r.

7-ci madde

1. Temel halqlar?a mensüp ?ahslarn?? ya?av?a, cismaniy ve ruhiy toqun?lmazl?qqa, serbestlikke ve ?ahsiy tehlükesizlikke haqlar? bard?r.

2. Temel halqlar serbestlik, t?nçl?q, tehlükesizlik ?araitinde özgün halqlar s?fat?nda ya?amaq kollektiv huquq?na sahip olaraq genotsidni? her hangi bir hareketine ya da zorlavn?? ba?qa türlü çe?itine, ?u cümleden bir milletke mensüp balalarn? ba?qa milletke avu?t?ruv kibi hareketlerge o?rat?lmamal?lar.

8 -ci madde

1. Temel halqlar ve olar?a mensüp ?ahslar zoraki assimilâtsiya?a ya da olarn?? medeniyetini yoq etmek maqsad?nen yap?l?an hareketlerge o?rat?lmamaq haqq?na sahiptirler.

2. Devletler a?a??dakilerni? ögüni aluv ve huquqiy cihetten qorçalavn?? effektiv mehanizmlerini temin etmeliler:

a) Halqlarn? olarn?? bir-bütünliginden, medeniy degerlerinden ya da etnik özgünliginden mahrum etmek maqsad?nen yap?l?an her hangi hareketke ya da aq?beti ayn? ?u ola bilecek faaliyetlerge ait her hareketke qar??;
b) Olarn? öz topraqlar?ndan, ülkelerinden ve tabiiy bayl?qlar?ndan mahrum etmek maqsad?nen yap?l?an ve aq?beti ayn? ?u ola bilecek her bir hareketke qar??,
c) Olarn?? her hangi bir haq-huquq?n? taptamaq ve bozmaq maqsad?nen yap?lgan ve neticesinde bun? közde tutaraq ehalini ya?a?an yerinden ba?qa yerge mecburiy surette köçürüvni? her çe?it ?ekline qar??,
d) Zoraki assimilâtsiya ve integratsiyan?? her hangi ?ekline qar??,
e) Olar?a qar?? ?rqiy ve etnik diskriminatsiyan? ra?betlendirüv ya da qoz?av maqsad?nen yap?lgan te?viqatn?? her hangi ?ekline qar??.

9-c? madde
Temel halqlar ve olar?a mensüp ?ahslar temel toplul?qqa ya da halqqa i?bu toplul?qn?? ya da halqn?? anâneleri ve adetleri mucibi mensüp olmaq haqq?na sahiptirler. Bu haqtan faydalanuv diskriminatsiyan?? hiç bir ?ekline sebep ola bilmez.

10-c? madde
Temel halqlar öz topraqlar?ndan ya da ülkelerinden cebren ç?qar?la bilmezler. Temel halqlarn?, olarn?? serbest ?ekilde ve kün evvelden a?l? surette raz?l?qlar? olmadan ya?a?an yerlerinden ba?qa yerge hiç bir türlü köçürilmemeliler. Yal???z olar?a ketirilgen zararn? adaletli surette ödelmesi ve, imkân? ol?anda, temel halqlarn?? öz yerlerine keri qaytar?lmas? közge al?n?p a?la?ma yap?l?an? taqdirde böyle hareketler yap?la bilir.

11-ci madde

1. Temel halqlar özlerini? anâneneleri ve adetlerini kütmek ve ya??dan tiklemek huquq?na sahiptirler. Bun? olar mimariy ve tarihiy obyektler, maddiy medeniyet abideleri, resimler, adetler, tehnologiyalar, tasviriy ve ameliy sanat ve edebiyat kibi medeniyetlerini? evvelki, bugünki ve ilerideki ifadelenüv ?ekillerini saqlamaq ve qorçalamaq huquq?na malikler dep a?lamal?.

2. Devletler temel halqlarnen birlikte olarn?? serbest ?ekilde ve kün evvelden a?la??l?an a?l? serbest raz?l???s?z, ya da olarn?? qanunlar?na, anânelerine ve adetlerine z?t olaraq zornen tut?p al?n?an medeniy, intellektual, diniy mülkiyeti husus?nda i?lep ç?qar?l?an ve restitutsiyan? da qavrap al?an huquqiy qorçalav vastalar?n? effektiv mehanizmler yard?m?nen temin etmeliler.

12-ci madde

1. Temel halqlar özlerini? ruhiy ve diniy anânelerini, adetlerini ve merasimlerini kütmek, ileriletmek ve kelecek nesillerge yeti?tirmek huquq?na; özleri içün muhim diniy ve medeniy ehemmiyetke malik yerlerni yabanc?larn?? qar??malar?s?z saqlamaq, qorçalamaq ve ziyaret etmek huquq?na; merasimlerini? kütülmesi içün kerek ol?an ?eylerni qullanmaq ve olülerini vatanlar?nda c?ymaq huquq?na sahiptirler.

2. Devletler temel halqlarn?? merasimleri kütülgen yerlerni, merhumlar?n?? qabirlerini ziyaret etüvni ya da temel halqlarnen birlikte i?lep ç?q?l?an adaletli, transparent ve ameliy mehanizmler esas?nda olarn? vatanlarlar?na qaytarmaq imkân?n? yaratma?a t?r??mal?lar.

13-ci madde

1. Temel halqlar öz tarih?n?, tilini, a??z yarat?c?l???n?, felsefesini, yaz?lar? ve edebiyat?n? ?ayr?dan tiklemek, qullanmaq, ileriletmek ve kelecek nesillerge yeti?tirmek huquq?na hem de cemiyetlerge, yerlerge ve ?ahslar?a öz adlar?n? bermek ve olarn? saqlamaq huquq?na sahiptirler.

2. Devletler bu huquqn?? qorçalanmas?n? temin eter, hem de temel halqlarn?? siyasiy, idariy, adliy ceryanlarda i?tirak eterken, ne olayatqan?n? olar a?laya bilmeleri ve olarn? da a?lamalar? içün olarn? tercimenen ya da ba?qa qullanuv vastalar?nen temin etüvni? aqiqiy tedbirlerini ömürge keçirmeliler.

14-ci madde

1. Temel halqlar özlerini? ogretüv ve ders berüv medeniyetine uy?un surette ana tilinde tahsil sistemas?n? ve oquv yurtlar?n? meydan?a ketirmek ve kontrol etmek huquq?na sahiptirler.

2. Temel halqlar?a mensüp ?ahslar, hususan balalar, diskriminatsiya?a o?rat?lmadan bütün seviyede ve ?ekildeki devlet tahsilini körmek huquq?na sahiptirler.

3. Devletler temel halqlarnen birlikte temel halqlar?a mensüp ?ahslarn??, bilhassa balalarn??, ?u cümleden öz toplul?qlar? t???nda ya?a?anlarn?? da, imkân ol?an? taqdirde, medeniy anâneleri hesapqa al?naraq, öz ana tillerinde tahsil elde etmeleri içün ameliy tedbirlerni ömürge keçirmeliler.

15-ci madde

1. Temel halqlarn?? öz ?ahsiy menligine, medeniyetlerini? çe?itligine, öz anânelerine, öz tarih? ve arzu-isteklerine haqlar? bar ki, olarn?? bu haqq? umumtahsil ve içtimaiy informatsiya sahas?nda keregi kibi aks olunmaq borcl?.

2. Devletler temel halqlar ile aq?l tan??uv ve emekda?l?q yapuv sayesinde hurafatlarnen küre?üv, diskriminatsiyan? yoq etüv ve temel halqlar ve cemiyetni? ba?qa tabaqalar? aras?nda tolerantl?qn?, eyi munasebetlerni inki?af ettirüv içün tesirli tedbirlerni ömürge keçirmeliler.

16-c? madde

1. Temel halqlar öz ana tillerinde özlerini? kütleviy informatsiya vastalar?n? meydan?a ketirmek ve hiç bir türlü diskriminatsiya?a o?rat?lmay?p, temel halqlarn?? himayesinde olma?an bütün informatsiya vastalar?ndan faydalanmaq huquq?na sahiptirler.

2. Devletler devletni? informatsiya vastalar?nda temel halqlarn?? medeniyet çe?itligini? keregince aks olunmas?n? temin etmek içün qatt? çareler körmeliler. Devletler fikirlerni? serbest ifadelenmesini temin etmek içün kütleviy informatsiya vastalar?nda temel halqlarn?? medeniyet çe?itligini? keregi kibi aks olunmas?n? ra?betlendirmeliler.

17-ci madde

1. Temel halqlar?a mensüp ?ahslar ve temel halqlarn?? özleri halqara ve devlet içi emek huquq? mucibi belgilengen huquqlarn?? hepsini ömürde tatbiq etmek huquq?na sahiptirler.

2. Devletler temel halqlarnen aq?l tan??uv ve emekda?l?q sayesinde temel halqlarn?? balalar?n? iqtisadiy istismardan qorçalav içün hem de olarn?? hususiy çetinliklerini ve tahsilni? olarn?? imkânlar?n? keni?letüvde büyük ehemmiyeti ol?an?n? diqqatqa alaraq, balan?? oquv?na, sa?l???na ya da on?? cismaniy, ruhiy, intellektual, ahlâqiy hem de içtimaiy inki?af?na zarar ketire bilgen her hangi h?zmetni eda etüvden qorçalamaq içün qatt? çareler körmeliler.

3. Temel halqlar?a mensüp ?ahslar i? ?artlar?, hususan i?nen temin olunuv ve ayl?qlar? cihetinden diskriminatsiya?a o?rat?lmamal?lar.

18-ci madde
Temel halqlarn?? öz protseduralar? mucibi saylan?an temsilcileri vastas?nen özlerini? menfaatlar? ve haq-huquqlar?nen ba?l? meseleler boyunca qararlar qabul etüvde i?tirak etmege hem de özlerini? direktiv muessiselerini saqlama?a ve ileriletmege haq-huquqlar? bard?r.

19-c? madde
Devletler temel halqlarn?? menfaatlar?na toquna bilecek nas?ld?r bir qanun ya da idariy bir tedbir qabul olunmaz ve yerine ketirilmez evvel ba?ta temel halqlarn?? kün evvelden uzla??l?an serbest ve ?uurl? raz?l???na iri?mek maqsad?nen olarn?? temsiliy institutlar?nen aq?l tan???rlar ve emekda?l?q yaparlar.

20-ci madde

1. Temel halqlar özlerini? siyasiy, iqtisadiy ve içtimaiy sistema ve institutlar?n? saqlamaq ve inki?af ettirmek, keçinmelerini ve ilerilemelerini temin etici vastalarn? kefaletli qullanmaq, anâneviy ve ba?qa türlü iqtisadiy faaliyetlernen serbest o?ra?maq huquq?na sahiptirler.

2. Keçinüvni ve ilerilevni temin etici vastalardan mahrum etilgen temel halqlar adaletli huquqiy qorçalanuv huquq?na sahiptirler.

21-ci madde

1. Temel halqlar öz ya?ay??lar?n?? içtimaiy ve siyasiy ?araitini, ?u cümleden i?nen temin olunuv, professional ve tehnikiy haz?rl?q ve ya?? zenaat elde etüv, mesken, sanatoriy, sa?l?q saqlav ve içtimaiy yard?m teminini hiç bir diskriminatsiyas?z yah??la?t?ruv huquq?na sahiptirler.

2. Devletler temel halqlarn?? ya?ay???n?? içtimaiy ve iqtisadiy ?araitini toqtamadan eyile?tirüv içün qatt? çareler körmeli ve, kerek olsa, mahsus tedbirler ömürge keçirmeliler. Qartlarn??, qad?nlarn??, ya?larn??, balalarn?? ve zay?flarn?? haq-huquqlar? ve alelhusus ihtiyaclar?na konkret diqqat ayr?lmal?.

22-ci madde

1. ??bu Beyanname ömürge keçirilgende, temel halqlar?a mensüp ihtiyarlarn??, qad?nlarn??, ya?larn??, balalarn?? ve zay?flarn?? haq-huquqlar? ve hususiy ihtiyaclar?na konkret diqqat ayr?l?r.

2. Devletler temel halqlarnen birlikte temel halqlar?a mensüp qad?nlar ve balalarn?? cebir ve diskriminatsiyan?? bütün ?ekillerinden qorçalanmalar? ve kefaletlerden faydalanmalar? içün çareler körmeliler.

23. madde
Temel halqlar özlerini? inki?af? maqsad?nda zarur prioritetlerini ve strategiyalar?n? belgilemek huquq?na sahiptirler. Temel halqlar hususan sa?l?q saqlavnen, meskennen ba?l? ve ba?qa içtimaiy ve iqtisadiy programmalarn? i?lep ç?qaruvda ve belgilevde faal i?tirak etmek ve bu programmalarn? özlerini? institutlar? yard?m?nen ömürge keçirmek haqq?na sahiptirler.

24-ci. madde

1. Temel halqlar özlerini? anâneviy t?bbiyat?n?, tedaviylev ameliyat?n? saqlamaq, bu baq?mdan ehemmiyetli ilâc osümliklerin?, hayvanlar?n? ve minerallar?n? saqlamaq huquq?na malikler. Temel halqlar?a mensüp ?ahslar diskriminatsiya?a o?rat?lmadan içtimaiy ve t?bbiy yard?mn?? bütün çe?itlerinden faydalana bilirler.

2. Temel halqlar?a mensüp ?ahslarn?? cismaniy ve ruhiy sa?l?q sahalar?nda iri?ilgen e? yüksek seviyelerden faydalanma?a te? haq-huquqlar? bard?r. Devletler bu huquqn?? kettikçe hep ömürge keçirilmesi içün bütün çarelerni körmeliler.

25-ci madde
Temel halqlar anâneviy olaraq olarn?? mülkü ol?an, ya da olar ba?qaca i??al etken ve ya qullan?an topraqlarnen, suvlarnen, de?iz yal?s? boyundaki suvlarnen hem de ba?qa tabiiy bayl?qlarnen özlerini? hususiy ruhiy ba??n? tutmaq ve pekitmek ve bu hususta kelecek nesiller ald?nda büyük mesüliyet ta??maq haqq?na sahiptirler.

26-c? madde

1. Temel halqlarn?? evvel-ezelden olarn?? mülkü ol?an, ya da olar ba?qaca i??al etken, qullan?an ya da elge keçirgen topraqlar?a ve tabiiy bayl?qlar?a haq-huquqlar? bard?r.

2. Temel halqlar olar taraf?ndan anâneviy olaraq qullan?l?p, faydalan?l?p kelingen topraqlar?a, tabiiy bayl?qlar?a sahip olmaq, olarn? qullanmaq ve kontrol etmek haqq?na sahiptirler.

3. Devletler böyle topraqlarn??, ülkelerni?, resurslarn?? huquq cihetinden tan?lmas?n? ve qorçalanmas?n? temin etmeliler. Böyle tan?luv temel halqlarn?? adetlerine, anânelerine ve topraq mülkiyeti sistemalar?na say?? kösterüvnen kerçekle?tirilir.

27-ci madde
Devletler temel halqlarn?? qanunlar?n?, anânelerini, adetlerini ve topraq mülkiyeti sistemalar?n? keregi kibi tan?yaraq ve qabul eterek, temel halqlarnen birlikte anâneviy olaraq olarn?? mülkü ol?an, ya da olar ba?qaca i??al etken ve ya qullan?an topraqlar?a, tabiiy bayl?qlar?a temel halqlarn?? huquq? tan?lmas?n?? ve huquqiy tasdiq?n?? adaletli, mustaqil, bitaraf, aç?q ve transparent ceryan?n? te?kil eterler ve kerçekle?tirirler. Temel halqlarn?? bu ceryanda i?tirak etmege haq-huquqlar? bard?r.

28-ci madde

1. Temel halqlarn?? anâneviy olaraq olarn?? mülkü ol?an, ya da olar ba?qaca i??al etken ve ya qullan?an topraqlarn??, tabiiy bayl?qlarn?? evvelden uzla??l?an serbest ve a?l? raz?l??? olmay?p musadere etilgeni, içtimaiyle?tirilgeni, i??al etilgeni ya da olar?a zarar ketirilgeni içün restitutsiyan? içine ala bilgen vastalar?a ya da, bun?? imkân? olma?anda, adaletli ve kerekli kölemde ödev yap?lmas?na haq-huquqlar? bard?r.

2. Temel halqlarnen birlikte gö?ülli olaraq ba?qa türlü a?la?ma?a iri?ilmegeni taqdirde, böyle ödev keyfiyet, ölçü ve huquqiy status baq?m?ndan te? kelgen degerli topraqlar, ülkeler ve tabiiy bayl?qlar s?fat?nda ya da paranen ödelir.

29-c? madde

1. Temel halqlarn?? mülkü ol?an topraqlar ve tabiiy bayl?qlarn?? istisal etici qabiliyetini ve özleri ya?a?an tabiiy muhitni saqlama?a ve qorçalama?a olarn?? haq-huquqlar? bard?r. Devletler böyle saqlav ve qorçalavn? hiç bir diskriminatsiyas?z temin etmek maqsad?nen temel halqlar içün yard?m programmalar?n? i?lep ç?qarmal? ve ömürge keçirmeliler.

2. Devletler temel halqlarn?? evvelden uzla??l?an serbest ve ?uurl? raz?l???s?z olarn?? topraqlar?nda ya da ülkelerinde tehlükeli ve zararl? malzemelerni saqlav?a ve yoq etüvge yol bermeyüv boyunca qatt? çareler körmeliler.

3. Devletler, zarur ol?an taqdirde, böyle malzemelerden zarar körgen temel halqlar öz sa?l?qlar?n? saqlav ve devalav boyunca ?art ol?an monitoring programmalar?n?? keregi kibi özleri taraf?ndan i?lenip kerçekle?tirilmesi içün ameliy tedbirler körmeliler.

30-c? madde

1. Temel halqlarn?? topraqlar?nda ya da ülkelerinde harbiy faaliyet yap?lmamal?, faqat devlet menfaatlar? cihetinden bu faaliyet esasl? ol?an? taqdirde ya da temel halqlar serbest olaraq bu hususta raz?l?q bergenleri ya da özleri rica etkenleri taqdirde bu hareketler maqbul ola bilir.

2. Devletler temel halqlarn?? topraqlar?n? harbiy faaliyet içün qullanmadan evvel menfaat sahipleri ol?an temel halqlarnen a?la??p, olarn?? temsiliy institutlar? yard?m?nen kerekli protseduralardan keçerek keregi kibi aq?l tan??mal?lar.

31-ci madde

1. Temel halqlar özlerini? medeniy miras?n?, anâneviy bilgilerini? ve medeniy ifadelenüvni? ?ekillerini hem de ilmiy bilgilerini?, tehnologiyalar?n??, medeniyetini? belli olmas?n?, bu arada insaniy ve genetik resurslar?n?, urluqlar?n?, ilâclar?n?, flora ve fauna bilgilerini, a??z yarat?c?l??? anânelerini, edebiy eserlerini, resimlerini, sport? ve anâneviy oyunlar?n?, tasviriy ve icraiy sanat?n? saqlamaq, kontrol ve himaye etmek, ileriletmek huquq?na maliktirler. Olarn?? özlerini? böyle medeniy miras?n?, anâneviy bilgilerini ve medeniy ifadelenüv ?ekillerini intellektual mülkiyet olaraq saqlama?a, kontrol ve himaye etmege haqlar? bard?r.

2. Devletler temel halqlarnen birlikte bu huquqlarn?? tan?lmas? ve qorçalanmas? içün ameliy çareler körmeliler.

32-ci madde

1. Temel halqlar öz topraqlar?n? ya da ülkelerini ve diger resurslar?n? menimsev ve qullanuvn?? prioritetlerini belgilemek ve strategiyalar?n? i?lep ç?qarmaq haqq?na sahiptirler.

2. Devletler temel halqlarn?? topra??nen, ülkelerinen tabiiy bayl?qlar?nen ba?l?, hususan yer alt? bayl?qlardan, suv ve ba?qa resurslardan faydalanuv, menimsev yahut i?levnen ba?l? her hangi leyhan? tasd?qlamazdan evvel temel halqlarn?? serbest ve ?uurl? qoltutuv?n? temin etmek maqsad?nen olarn?? temsiliy institutlar?nen namusl?ca aq?l tan??mal? ve emekda?l?q yapmal?lar.

3. Devletler bun?? kibi faaliyetler sayesinde yüz bergen zararn? adaletli ve namusl? surette ödev mehanizmlerini? keregi kibi çal??uv?n? temin etmeli ve olarn?? tabiat, iqtisadiyat, içtimaiyat, medeniyet ve maneviy inki?af?na ketirile bilecek zararn?? aq?betlerini y?m?atmaq içün kerekli çareler körmeliler.

33-ci madde

1. Temel halqlar özlerini ya da öz terkibini özlerini? adet ve anâneleri mucibi belgilemek haqq?na sahiptirler. Böyle hal temel halqlar?a mensüp ?ahslarn?? olar ya?a?an devletni? vatanda?lar? olmaq huquq?na zarar ketirmez.

2. Temel halqlar özlerini? protseduralar? mucibi öz institutlar?n?? qurul???n? belgilemek ve olarn?? azalar?n? ve erkân?n? saylamaq huquq?na sahiptirler.

34-ci madde
Temel halqlar özlerini? institut qurul??lar?n?, hususiy adetlerini, maneviyetini, anânelerini, protseduralar?n?, ameliyat?n? ve, bularn?? bar ol?an? taqdirde, huquqiy sistema ve adetlerini insan haq-huquqlar? sahas?ndaki halqara standartlar mucibi te?viq etüv, ileriletüv ve saqlav haqq?na sahiptirler.

35-ci madde
Temel halqlar ayr? ?ahslarn?? öz toplul?qlar?na nisbeten vazifelerini belgilemek haqq?na sahiptirler.

36-c? madde

1. Temel halqlar, hususan devletlerara s???rlarnen ayr?l?an halqlar, olarn?? terkibine kirgenlerinen hem de ba?qa ecnebiy halqlar?nen alâqada bulunmaq ve alâqalarn?, munasebetlerni, emekda?l?qn? inki?af ettirmek, ?u cümleden maneviy, medeniy, siyasiy, iqtisadiy ve içtimaiy sahalardaki ortaql?q munasebetlerini inki?af ettirmek haqq?na sahiptirler.

2. Devletler temel halqlarnen aq?l tan???r ve emekda?l?q yaparken, bu huquqn?? qullan?lmas? ve kerçekle?tirilmesini qolayla?t?r?an ameliy çareler körmeliler.

37-ci madde

1. Temel halqlarn?? devletlernen ya da olarn?? huquq?n? elge keçirgenlernen yap?l?an muqavelelerni, uzla?uvlarn? ve ba?qa konstruktiv muqavelelerni tan?ma?a, olar?a riayet etmege ve olarn?? edas?n? temin etmege, böyle a?la?malarn??, uzla?uvlarn?? ve diger konstruktiv muqavelelerni? devletler taraf?ndan da tan?lmas?na, kütülmesine ve olar?a hürmet etilmesine haq-huquqlar? bard?r.

2. ??bu Beyannamedeki hiç bir madde muqavelelerde, uzla?uvlarda ve ba?qa konstruktiv muqavelelerde yer al?an temel halqlarn?? haq-huquqlar?n? eksiltken ya da istisna etken madde olaraq tarif etilmemeli.

38-ci madde
Devletler temel halqlarnen aq?l tan???r ve emekda?l?q yaparken, i?bu Beyannameni? maqsatlar?na iri?mek içün ameliy tedbirlerni ve ?u cümleden qanuniy tedbirlerni de ömürge keçirmeliler.

39-c? madde
Temel halqlarn?? i?bu Beyannamede yer al?an huquqlar?n? ömürge keçirüv maqsad?nda devletni? maliyeviy ve tehnikiy yard?m?na ve halqara emekda?l?qn?? qol tutuv?na haqlar? bard?r.

40-c? madde
Temel halqlarn??, olarnen devletler ya da ba?qa taraflar aras?nda ol?an davalar ve a?la?mamazl?qlarn?? adaletli protseduralar yolunen tez çezilüvine hem de olarn?? individual ve kollektiv haq-huquqlar?n?? her türlü bozuluvlar?ndan effektiv huquqiy qorçalav?a haq-huquqlar? bard?r. Böyle hallarda qabul olun?an qararlarda i?bu temel halqlarn?? adetleri, anâneleri, qararlar? ve huquqiy sistemalar? keregi kibi diqqatqa al?nmal?.

41-ci madde
Birle?ken Milletler Te?kilât?n?? organlar? ve mahsus muessiseleri hem de ba?qa hükümetlerara te?kilâtlar maliyeviy ve tehnikiy emekda?l?q yapuv yolunen i?bu Beyannamedeki kosteri?lerni? tamam?nen ömürge keçirilmesine yard?m etmeliler. Temel halqlarnen ba?l? meselelerni? çezilüvine temel halqlarn?? i?tirakini temin etken yollar ve vastalar belgilenmeli.

42-ci madde
Birle?ken Milletler Te?kilât?, on?? organlar?, ?u cümleden Temel halqlarn?? meseleleri boyunca daimiy forum ve mahsus muessiseler hem de memleket seviyesindeki muessiseler ve devletler i?bu Beyannameni? esaslar?na tamam?nen riayet etmege ve olarn? ömürge keçirmege yard?m eterler ve i?bu Beyannameni? effektiv surette kerçekle?tirilmesi içün izçenliknen çareler körerler.

43-ci madde
??bu Beyannamede tan?l?an ve qabul etilgen huquqlar dünyadaki temel halqlarn?? keçinmelerini, olarn?? menliklerine ve eyihall?l???na say??n? temin etüv içün zarur ol?an e? minimal standartlard?r.

44-ci madde
??bu Beyannamede tan?l?an ve qabul etilgen huquqlar ve serbestlikler temel halqlar?a mensüp hem erlerge, hem de qad?nlar?a te? ölçüde temin etilir.

45-ci madde
??bu Beyannameni? hiç bir maddesi temel halqlarn?? haz?rki vaq?tta elde etken, ya da ileride elde ete bilecek huquqlar?n? eksiltken ya da red etken madde olaraq tariflenilmemeli.

46-c? madde

1. ??bu Beyannameni? hiç bir maddesi devletni?, halqn??, ?ahslar gruppas?n?? ya da ayr? ?ahsn?? Birle?ken Milletler Te?kilât? Nizamnamesini bozuv?a do?rult?l?an türlü hareketler yapmaq ya da türlü faaliyetlerde bulunmaq haqq?na sahip olmalar?n? tan??an, ya da mustaqil ve ba??ms?z devletlerni? topraq bütünligini q?smen ya da tamamen bozuv?a ya da devletlerni? da??lmas?na al?p bar?c? çe?itli hareketlerni ra?betlendirgen ya da taqdirlegen madde olaraq tarif etilmemeli.

2. ??bu Beyannamede beyan etilgen huquqlar kerçekle?tirilirken, her kesni? insan haq-huquqlar? ve esas serbestlikleri hürmet etilir. ??bu Beyannamede a??l?an huquqlarn?? kerçekle?tirilmesine yal???z insan haq-huquqlar? sahas?ndaki halqara mecburiyetler mucibi qanuniy surette belgilengen s???rlavlar hüküm sürer. Bu s???rlavlarn?? her hangisi yal???z ba?qalar?n?? haq-huquqlar?n? keregince saymaq, tan?maq ve demokratik cemiyetni? e? aktual talaplar?n? temin etmek maqsad?nen yap?lmas? ?art ol?an diskriminatsiyas?z bir tedbirdir.

3. ??bu Beyannameni? esaslar? adalet, demokratiya, insan haq-huquqlar?na say??, musaviylik, diskriminatsiyas?zl?q, namusl?l?q ve eyi idarecilik printsipleri mucibi tarif etilir.

 

? h t a r:
1. Ba? Assambleya’n?? resmiy hesabatlar?, altm?? birinci sessiya, 53-ci ilâve (A/61/53), birinci q?s?m, II bap, A bölümü.
2. Bq. 2200 A (XXI) qarar?, ilâve.
3. A/CONF. 157/24 (Part I), III bap.
4. 217A(III) qarar?.


Arranged by International NGO of Foundation

for Research and Support of Indigenous Peoples of Crimea,

Simferopol (Aq-Mescit), 2008.
©All rights reserved.

K?r?m Temel Halklar? Ara?t?rma ve

Destek Fonu’nun K?r?m Tatar Türkçesine çevirtti?i Birle?mi? Milletler Yerli Halklar Haklar? Bildirgesi

 

 

Похожие материалы

Ретроспектива дня